Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân là chủ trương, đường lối có tính chiến lược của Đảng và Nhà nước ta, xuất phát từ đòi hỏi tất yếu, khách quan của thực tiễn xây dựng và phát triển đất nước. Đây là một quá trình lâu dài, bền bỉ, đòi hỏi trước tiên là phải thống nhất nhận thức và biến thành quyết tâm thực hiện trong toàn bộ hệ thống chính trị. Môn học Nhà nước và pháp luật trong chương trình Trung cấp Lý luận chính trị - hành chính đã biên soạn một chuyên đề độc lập “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân” nhằm trang bị cho học viên những kiến thức cơ bản về xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta, để từ đó thống nhất nhận thức của đội ngũ cán bộ, công chức về vấn đề quan trọng này.

            Nhận thức, quan điểm của Đảng ta về các đặc trưng cơ bản, về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam được hình thành, phát triển và hoàn thiện dần qua các văn kiện, nghị quyết của Đảng. Quá trình nhận thức đó là kết quả của việc tiếp thu, vận dụng sáng tạo những tinh hoa của lịch sử tư tưởng nhân loại về Nhà nước pháp quyền, trong đó có tư tưởng về nhà nước và pháp luật kiểu mới của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong phạm vi bài viết này, xin trao đổi tư tưởng về nhà nước và pháp luật kiểu mới của Chủ tịch Hồ Chí Minh - ý nghĩa to lớn về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN hiện nay, với mong muốn góp phần giúp cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập chuyên đề “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân” được thêm thuận lợi, đầy đủ.

            Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân là một hệ thống các quan điểm lý luận về bản chất, chức năng, cơ chế hoạt động, tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức nhà nước; trong đó, quan niệm về nhà nước pháp quyền là một tư tưởng nhất quán, thể hiện tầm nhìn vượt thời đại và có giá trị lâu bền. Hồ Chí Minh luôn khẳng định: Pháp luật của ta là pháp luật dân chủ, phải nghiêm minh và phát huy hiệu lực thực tế. Nhà nước ta cũng sử dụng pháp luật để quản lý xã hội. Song pháp luật của ta đã có sự thay đổi về chất, mang bản chất của giai cấp công nhân, là một loại hình pháp luật kiểu mới, pháp luật thật sự dân chủ, vì nó bảo vệ quyền tự do, dân chủ rộng rãi cho nhân dân lao động.

            Tư tưởng đề cao vai trò của pháp luật trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội cũng hình thành rất sớm trong tư duy của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Trong Yêu sách của nhân dân An Nam (1922), yêu sách thứ bảy viết: "thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật", và yêu sách này đã được diễn ca trong Việt Nam yêu cầu ca rằng:

            " Bảy xin Hiến pháp ban hành

            Trăm điều phải có thần linh pháp quyền".

            Yêu sách nói trên thể hiện sự am hiểu pháp luật sâu sắc của Người. Người không chỉ khẳng định vai trò quan trọng của pháp luật mà còn chỉ ra rằng pháp luật đó phải là pháp luật của một chế độ dân chủ, thể hiện ý chí của đa số nhân dân; đồng thời, phải có ý thức chấp hành và tuân thủ pháp luật. Mặc dù trước khi có chính quyền nhà nước kiểu mới, ở nước ta không có truyền thống lập hiến, nhưng thể hiện nhất quán quan điểm của mình, ngay sau khi đọc Tuyên ngôn độc lập (2-9-1945), tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ cách mạng lâm thời (3-9-1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra nhiệm vụ sớm ban hành Hiến pháp và xem đó là một trong sáu nhiệm vụ cấp bách của chính quyền nhà nước non trẻ. Khi xây dựng Hiến pháp, Người đặc biệt quan tâm đến yêu cầu cơ bản của chế độ pháp quyền - tôn trọng và tuân thủ pháp luật. Chính vì lẽ đó, trong Hiến pháp 1946 dành 2 điều quy định nghĩa vụ của công dân, thì nghĩa vụ tôn trọng Hiến pháp, tuân theo pháp luật được đặt ngay sau nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.

            Là người sáng lập Nhà nước dân chủ mới Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là người có công lớn nhất trong sự nghiệp lập hiến và lập pháp. Ở cương vị Chủ tịch nước, Người đã hai lần đứng đầu Ủy ban soạn thảo Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959. Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân đã được ghi trang trọng trong Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đó là tư tưởng về "tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo"; tư tưởng về "nhân dân có quyền phúc quyết về Hiến pháp và những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia"; tư tưởng về "Chính phủ là công bộc của dân". Nhà nước của nhân dân thì "bao nhiêu quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân". Tất cả các cơ quan Nhà nước đều phải dựa vào nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự kiểm soát của nhân dân. Hiến pháp năm 1946 là Hiến pháp dân chủ đầu tiên của nước Việt Nam mới, phù hợp với giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân của nước ta, là một mốc son quan trọng đánh dấu quá trình bắt đầu xây dựng một nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân. Theo Hồ Chí Minh: “Dân là chủ, Chính phủ là đầy tớ”. Đây là một trong những vấn đề hết sức căn bản trong xây dựng nhà nước kiểu mới, Nhà nước pháp quyền của dân, do nhân dân làm chủ, mà Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất do nhân dân trực tiếp bầu ra. Người viết: “Những khi dân dùng đầy tớ để bảo vệ cho mình thì phải giúp đỡ, nếu Chính phủ sai thì phải phê bình, phê bình không có nghĩa là chửi”. Đối với cán bộ, đảng viên, nhân viên nhà nước, Người gọi đó là “công bộc” của dân.

            Với Hồ Chí Minh, pháp luật không phải là để trừng trị con người mà là công cụ bảo vệ, thực hiện lợi ích của con người. Tư tưởng pháp quyền của Người không chỉ dừng lại ở các quyền con người được ghi trong các văn bản pháp luật mà còn thấm đượm một tấm lòng thương yêu nhân dân, chăm lo cho ấm no, hạnh phúc của nhân dân, thấm đượm lòng nhân ái, nghĩa đồng bào theo đạo lý truyền thống ngàn năm của dân tộc Việt Nam. Vì thế, pháp quyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh là pháp quyền đặc biệt, pháp quyền nhân nghĩa - một thứ nhân nghĩa có nội hàm triết lý, mang đậm tính dân tộc và dân chủ sâu sắc.

            Hiện nay, toàn Ðảng, toàn dân và toàn quân ta đang nỗ lực triển khai thực hiện thắng lợi Nghị quyết Ðại hội lần thứ XII của Ðảng, các Nghị quyết của QH khóa XIV, đặc biệt là Nghị quyết T.Ư 4 (khóa XII) Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Ðảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, Kết luận Hội nghị T.Ư 5 (khóa XI) về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành T.Ư Ðảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí; Ðây là nhiệm vụ hết sức quan trọng đặt ra những yêu cầu mới trong việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) và Hiến pháp 2013 đã chỉ rõ: Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Ðảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền: lập pháp, hành pháp và tư pháp. Theo đó, Nhà nước mà chúng ta đang xây dựng phải là một Nhà nước đủ khả năng quản lý kinh tế, quản lý xã hội bằng pháp luật, chăm lo, phục vụ nhân dân, gắn bó mật thiết với nhân dân, bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của mọi người dân; tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân. Một nhà nước với thể chế dân chủ, minh bạch; bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, vững mạnh và tinh thông nghiệp vụ.

            Có thể khẳng định, sau hơn 30 năm đổi mới, thế giới và Việt Nam đã có nhiều thay đổi lớn lao nhưng di sản Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân vẫn nguyên giá trị thời đại. Nhận thức về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm Nhà nước thật sự là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa hết sức to lớn trong công cuộc xây dựng chế độ chủ nghĩa xã hội tiến bộ, no ấm, hạnh phúc./.


Võ Viên chức - Đảng viên Khoa Nhà nước và Pháp luật, Trường Chính trị tỉnh Bình Định  (Cập nhật ngày 20-10-2017)    



Các tin liên quan:
  Nhìn lại một năm thực hiện Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” tại Đảng bộ Khối các cơ quan tỉnh Bình Định (22-05-2017)
  Cảnh báo của Bác Hồ về sự suy thoái của cán bộ, đảng viên (09-02-2017)
  Cán bộ cần phải học để làm “đầy tớ” nhân dân (28-09-2016)
  Thực hiện chữ "Kiệm" theo lời dạy của Bác Hồ (22-08-2016)
  Đẩy mạnh thực hiện Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị từ nay đến năm 2021 (09-08-2016)
       Thông báo
       Hình ảnh hoạt động
             Thống kê người dùng
  Đang online:               31
  Số lượt truy cập: 460022
Tạp chí Đảng Cộng Sản
Tạp chí Xây dựng Đảng
Tạp chí Công sản
Báo Bình Định
Binh Dinh Portal
Bản quyền thuộc về: ĐẢNG ỦY KHỐI CÁC CƠ QUAN TỈNH BÌNH ĐỊNH .
Địa chỉ: 04 Trần Phú, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định.
ĐT: 056. 3811425
Chịu trách nhiệm nội dung: NGUYỄN BÁ TRÀ - Bí thư Đảng ủy Khối các cơ quan tỉnh Bình Định